Ontwerp je leercultuur en de rest volgt
Een effectieve leercultuur ontwerpen, verantwoord AI gebruik | Leestijd 8 minuten | Leiderschap | AI | Ontwikkeling
Wat maakt professionals betrokken, nieuwsgierig en gemotiveerd?
Ontwerp een effectieve leeromgeving voor het team
Niet méér informatie, maar de omgeving waarin zij leren. De beste leerculturen zorgen voor omstandigheden waarin (be)studeren, uitproberen en het gebruik van feedback de gemakkelijkste en meest aantrekkelijke keuze zijn. Dit principe staat bekend als gedragsontwerp (behavioural design).
Heb je moeite om teamleden betrokken te krijgen? Kijk eerst naar de omgeving. Neem daarna je eigen rol onder de loep. Wanneer je gedragsontwerp toepast, creëer je omstandigheden waarin leren de logische volgende stap wordt. Dat betekent dat je verder kijkt dan de inhoud van een trainingsreeks.
Ontwerp de omgeving, niet de professional
Wat maakt professionals betrokken, nieuwsgierig en gemotiveerd?
Ontwerp een effectieve leeromgeving voor het team
Niet méér informatie, maar de omgeving waarin zij leren. De beste leerculturen zorgen voor omstandigheden waarin (be)studeren, uitproberen en het gebruik van feedback de gemakkelijkste en meest aantrekkelijke keuze zijn. Dit principe staat bekend als gedragsontwerp (behavioural design).
Heb je moeite om teamleden betrokken te krijgen? Kijk eerst naar de omgeving. Neem daarna je eigen rol onder de loep. Wanneer je gedragsontwerp toepast, creëer je omstandigheden waarin leren de logische volgende stap wordt. Dat betekent dat je verder kijkt dan de inhoud van een trainingsreeks.
Ontwerp de omgeving, niet de professional
Kleine, effectieve aanpassingen
Bouw een effectieve leercultuur met weinig investeringen door stil te staan bij de juiste vragen. Daardoor verdient de investering zich al snel meer dan dubbel terug.
-
Hoe stimuleert de (digitale) werkomgeving leren?
-
Welke routines verlagen de mentale belasting?
-
Wat motiveert professionals daadwerkelijk om deel te nemen?
-
Welke kleine obstakels kunnen eenvoudig worden weggenomen?
Gamification: motiverende leercultuur door ontwerp
Games zijn uitstekende voorbeelden van gedragsontwerp. Door een omgeving te creëren met een specifieke set regels, voorwaarden en beloningen, weten zij mensen te betrekken bij activiteiten die buiten het spel vaak weinig directe waarde hebben. Althans, zo lijkt het op het eerste gezicht. Gamification gaat verder dan ‘spelen van spellen’ in trainingen. Wat is gamification dan niet en wel?
- X niet: het ontwerp bevat spelvormen en/of games in elke bijeenkomst, competitie elementen zijn belangrijk
- V wel: het ontwerp past bewezen mechanismen uit spelontwerpen toe om lerend gedrag te stimuleren
Door spelmechanismen zoals duidelijke doelen, directe feedback, zichtbare voortgang, samenwerking en betekenisvolle uitdagingen toe te passen in lessen en trainingen, nemen motivatie en doorzettingsvermogen toe. Goed toegepaste gamification gaat verder dan punten en badges: het creëert ervaringen die uitnodigen tot ontdekken, experimenteren en reflecteren. Daarmee ontwikkelen deelnemers vaardigheden die juist buiten de spelcontext van grote waarde zijn. Games vormen een onderdeel van het concept. Een voorbeeld van een game die heel geschikt is om kennis en ervaring op te doen, is ook onze Gewoontekraker game over gedrag ontwerpen.
AI als klasse(n)assistent in de (spel)ruimte
Kan AI een lerende cultuur stimuleren? Ja, maar de grootste meerwaarde ligt niet in het maken van een trainingsopzet of presentatie. Gebruikers kunnen veel toepassingen zelf inzetten, precies wanneer en waar zij die nodig hebben. Hierdoor komt just-in-time teaching steeds dichterbij. Goed ingezet kan AI:
-
op (doel)groep afgestemde leeractiviteiten maken
-
directe formatieve feedback geven
-
uizzes ontwikkelen en online spelen
-
werk-, leer- en ontwikkepatronen herkennen
-
simulaties ontwerpen
-
complexe leerstof structureren in overzichtelijke leerroutes
Bepaal eenvoudig de (gewenste) rol van AI
AI presteert slechts zo goed als de vragen die eraan worden gesteld. Effectief prompten begint daarom met inzicht in de rol van de gebruiker, het leerdoel en de context. Om die reden zouden spelmechanieken zowel gebruikers als managers moeten stimuleren om te reflecteren op de manier waarop AI wordt gebruikt. Door expliciet te benoemen op welk niveau je werkt, wordt AI-gebruik transparant, bewust en eenvoudig uit te leggen aan teamleden. Bijkomend voordeel: het maakt ook meteen duidelijk op welk niveau gebruikers AI geletterd moeten zijn.
Een bruikbaar kader hiervoor is de AI Assessment Scale (AIAS), ontwikkeld door Perkins, Furze, Roe en MacVaugh. Deze schaal wordt meestal toegepast om de uitkomsten van het leerproces te toetsen. Wij gebruiken de vijf niveaus ook om verantwoord gebruik van AI door trainers en managers in het leer- en ontwikkelproces te beschrijven.
AI gebruik op het juiste niveau verantwoorden
| Niveau | Toepassing in leer- en ontwikkelcultuur |
| 1. Geen AI | Inhoud en opzet worden volledig ontwikkeld vanuit de expertise van trainers, managers en gebruikers. Opdrachten worden uitgevoerd in een gecontroleerde omgeving zonder AI. |
| 2. AI voor planning | AI helpt bij het genereren van ideeën of mogelijkheden. Trainers, managers en gebruikers laten zien hoe de uiteindelijke uitwerking zelfstandig is ontwikkeld en verfijnd. |
| 3. AI als samenwerkingspartner | Trainers, managers en gebruikers ontwikkelen samen met AI materiaal. AI-output wordt gecontroleerd, geverifieerd en transparant vermeld. Er wordt toegelicht welke AI-suggesties zijn overgenomen en waarom. |
| 4. Volledig AI-gebruik | AI genereert een groot deel van het materiaal. De trainer, manager en/of gebruiker bewaakt de kwaliteit en geschiktheid. Onderdeel van de verantwoording is het bewaren van prompts en reflecteren op de promptstrategie. |
| 5. AI-verkenning | Trainers, managers, gebruikers en AI experimenteren gezamenlijk met nieuwe werkvormen en stimuleren onderwijsinnovatie. Reflectie op bruikbaarheid, bias en ethische aspecten is een vast onderdeel van het leerproces. |
Betere AI-geletterdheid leidt tot beter leren
Zoals gezegd is AI slechts zo goed als de vragen die worden gesteld. Dat principe geldt overigens veel breder dan voor AI alleen. Elke effectieve leer- of gedragsinterventie begint met het vormen van een nauwkeurig en compleet beeld over de motivaties van gebruikers. De aangewezen manier daarvoor: de juiste vragen stellen.
Interviews, observaties, gesprekken en andere mensgerichte onderzoeksmethoden brengen echte motivaties en belemmeringen aan het licht; aannames doen dat zelden. Betrokkenheid creëer je door zelf betrokken te zijn. Dat is een krachtig voorbeeld dat trainers, managers, directies en teamleiders kunnen meegeven aan hun team.
Voor een leercultuur is vertrouwen belangrijker dan automatisering.
De meest invloedrijke trainers, managers en teamleiders gaan nog een stap verder: zij delen evidence-based werkwijzen, experimenteren openlijk en dragen actief bij aan professionele leergemeenschappen. Zij beschikken over voldoende ervaring en AI-geletterdheid om de taal van hun gebruikers te spreken én de spelregels van hun vakgebied te begrijpen.
Tips en praktijkcases die jou verder helpen
Profiteer van onze ervaringen
Tips en praktijkcases die jou verder helpen
Profiteer van onze ervaringen
Veelgestelde vragen over leercultuur
Wat is gedragsontwerp binnen een leercultuur?
Een vakgebied waarin psychologie en design thinking worden gecombineerd om leeromgevingen zo vorm te geven dat gewenst leergedrag vanzelf ontstaat.
Betekent gamification dat trainingen spelletjes worden?
Nee. Gamification betekent dat spelmechanieken, zoals feedback, voortgang en uitdaging, worden ingezet om motivatie en betrokkenheid te vergroten.
Wat is de AI Assessment Scale?
Een vijfdelig raamwerk (Perkins, Furze, Roe & MacVaugh) dat beschrijft hoe AI op een verantwoorde manier kan worden geïntegreerd in het onderwijs: van geen AI-gebruik tot gezamenlijke innovatie met AI.
Waarom kiezen voor een trainer die vanuit gedragontwerp werkt?
Stilte geeft respondenten ruimte om te reflecteren en zelf onderwerpen aan te snijden. Juist in die momenten worden diepere angsten en weerstand zichtbaar die anders onbenoemd blijven.
Over de auteur:
Nick Nijhuis actief in het team van Organisatiechirurg, organisatieadviesbureau voor middelgrote dienstverlenende organisaties (MKB, overheid en non-profit) in Nederland. Daarnaast is hij hogeschooldocent, NIMA-examinator, business innovator en (moreel) projectleider in digital marketing.